Veri Koruma Hukuku Yazı Dizisi – I
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun (“Kanun”) 10.maddesi gereğince veri sorumlusu veri işleme sürecine ilişkin ilgili kişileri aydınlatma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu kapsamda veri sorumluları kimlikleri ile birlikte verilerin hangi amaçla işlendiği ve aktarıldığı, aktarımın kimlere yapıldığı, veri toplama yöntemi ile hukuki sebebi ve nihayetinde Kanun’un 11.maddesinde sayılan ilgili kişi hakları konusunda ilgili kişileri bilgilendirmelidir.
Veri sorumlularının aydınlatma yükümlülüğü bağlamındaki sağlamaları gereken şekli ve maddi unsurlar ise Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (“Tebliğ”) ile belirlenmiştir.
Kural olarak aydınlatma yükümlülüğünün geçerli olabilmesi için herhangi bir şekil şartı bulunmamaktadır. Diğer bir ifadeyle veri sorumluları ilgili kişileri uygun olan herhangi bir yöntemle bilgilendirebilecek ve bu şekilde yükümlülüklerini yerine getirebilecektir.[1] Bu kapsamda veri sorumlusunun, ispata elverişli bir yöntem seçerek aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmelidir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu (“Kurum”) tarafından örnekleme yoluyla sayılan yöntemlerden biri de “katmanlı aydınlatma” yöntemidir.[2]
Kurum tarafından katmanlı aydınlatma kişisel verilerin elde edilmesi sırasında ilgili kişiye, kişisel verilerinin elde edildiği konusunda ön bilgilendirme yapılarak, ilgili kişinin Kanun’un 10. maddesine uygun aydınlatmaya yönlendirilmesi olarak tanımlanmıştır[3]. Bu minvalde katmanlı aydınlatma ile veri sorumluları verilerin elde edilmesi anında veri işleme sürecine ilişkin temel hususları ilgili kişilere bildirmelidir. Bu yöntem sayesinde ise bütün olarak metnin ilk anda ilgili kişilere sunulması gerekmeyecektir.
Veri sorumlularınca katmanlı aydınlatma yönteminin seçilmesi halinde ilk aşamada ilgili kişilere sunulacak olan görsel, işitsel ya da yazılı katmanlı aydınlatmanın yanıltıcı şekilde hazırlanmaması gerekmektedir. Katmanlı aydınlatma içerisinde veri işleme süreci ile uyumlu ve sürece dair temel bilgilerin yer almasına özen gösterilmelidir[4]. Aynı zamanda katmanlı aydınlatma açık ve anlaşılır olmalıdır.[5]
Bununla birlikte katmanlı aydınlatma yazılı, görsel ya da işitsel olarak gerçekleştirilecek ise seçilen usul çerçevesinde asıl metnin ilgili kişilere ulaşması açısından kolay bir yöntem kullanılmalıdır. Diğer bir ifadeyle yazılı, görsel ya da işitsel katmanlı aydınlatmada ilgili kişinin metne ulaşmasını zorlaştırıcı şekilde hareket edilmemelidir. Öte yandan ilgili kişilere başkaca bir veri sürecine dair metinlerin sunulması aydınlatma yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirilmemesi sonucunu doğurabilecektir. Katmanlı aydınlatma sırasında aydınlatma metinlerinin ilgili kişilere sunulması ilgili kişilerden aynı yöntemle açık rıza alınması gibi bir sonuç da doğurmayacaktır. Şayet veri sorumlusunca veri işleme süreci açık rızaya dayalı şekilde gerçekleştirilecekse o halde açık rızanın unsurlarına dikkat edilerek hareket edilmelidir. Bu bağlamda, özellikle, ilgili kişinin kendi icrai hareketi sonucu açık rıza vermesi sağlanmalıdır. Keza Kurum’un 10/06/2025 tarihli ve 2025/1072 sayılı ilke kararında bu hususlara değinilmiştir. Karar dahilinde ürün ve hizmet sunumlarına dair süreçlerde ilgili kişilerin bilgilerinin talep edilmesi ve SMS ile doğrulama kodu gönderilmesi sırasında SMS kodunun gönderilme amacının ve kodun verilmesi halinde hangi sonuçlar ortaya çıkacağının ilgili kişilere bildirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Öte yandan ilgili kişilerce SMS kodunun verilmesi sürecinin, açık rızaya dayalı bir süreç olması halinde, açık rızanın Kanun’da belirtilen unsurlar kapsamında alınması gerektiği de belirtilmiştir.[6]
Nihayetinde, veri sorumlusu tarafından aydınlatma yükümlülüğü, Kanun’dan kaynaklı şekilde şekil şartına bağlanmadığından, başkaca yöntemler kullanılarak yerine getirilebilecektir. Katmanlı aydınlatma yönteminin kullanılması halinde ise veri sorumlusunun veri işleme sürecine dair temel bilgileri, açık ve anlaşılır şekilde, ilgili kişilere sunmalıdır. İlgili kişilerin asıl metne ulaşması yönünden ise kolay ve erişilebilir bir usul seçilmelidir.
[1] Kişisel Verilerin Korunması Hukuku, Türkiye Adalet Akademisi/Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Ed. Seracettin Göktaş/Eylem Aksoy Retornaz vd., Ankara 2025, s.46; Ömer Ekmekçi/Nafiye Yücedağ/Elif Beyza Akkanat Öztürk/Şehriban İpek Aşıkoğlu, Kişisel Verilerin Korunması Hukuku, On İki Levha Yayınları, 1.bs, İstanbul 2024, s.195
[2] Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi, Ankara 2025, s.34-35; Kaldı ki Tebliğ’in 5.maddesinin 1.fıkrasında da veri sorumlusu tarafından sözlü, yazılı, ses kaydı ya da çağrı merkezi yöntemleri sayılırken “gibi” ifadesi kullanılmıştır. Hükmün lafzı itibariyle veri sorumlularınca aydınlatmanın yönteminde sınırlı sayıda bir yöntemden bahsedilemeyecek olup başkaca yöntemlerin kullanılması mümkün olarak kabul edilecektir, “Veri sorumlusu ya da yetkilendirdiği kişi tarafından sözlü, yazılı, ses kaydı, çağrı merkezi gibi fiziksel veya elektronik ortam kullanılmak suretiyle aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi esnasında aşağıda sayılan usul ve esaslara uyulması gerekmektedir: ….”
[3] Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi, Ankara 2025, s.15.
[4] Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun 28.09.2023 tarihli ve 2023/1653 numaralı kararında da bu husus vurgulanmştır. Karara konu olayda kişilerin telefonuna gönderilecek olan SMS’in amacının ne olduğu ve bu SMS ile iletilen kodun verilmesi halinde ne gibi sonuç doğuracağının ilgili kişilere katmanlı aydınlatma sırasında aktarılması gerektiği ifade edilmiştir. “Kişilere SMS ile Doğrulama Kodu Gönderilmesi Suretiyle Kişisel Verilerin İşlenmesine İlişkin Kamuoyu Duyurusu”nda özetle, mağazalarda gerçekleştirilen alışverişlerde; kişilerin telefonuna gönderilecek olan SMS’in amacının ne olduğu ve bu SMS ile iletilen kodun verilmesi halinde ne gibi sonuçlar doğuracağı hususunun, katmanlı aydınlatmanın bir gereği olarak ilk aşamada veri sorumlusunun mağazalarda yetkilendirdiği kişiler tarafından ilgili kişilere açık ve anlaşılır bir biçimde aktarılması,…”(https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/7762/023-1653, E.T.: 29.09.2025)
[5] Öte yandan özel gereksinimli bireylerin de katmanlı aydınlatma metinleri ile aydınlatma metinlerine erişilebilir olmasına özen gösterilmesi gerekmektedir, Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi, Ankara 2025, s.35; 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un “Erişilebilirlik” başlıklı 7.maddesi gereğince veri sorumluları bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin erişilebilir şekilde olmasını sağlamalıdır.
[6] Kişisel Verileri Koruma Kurumu 10/06/2025 tarihli ve 2025/1072 sayılı ilke kararı, https://kvkk.gov.tr/Icerik/8339/Urun-ve-Hizmet-Sunumu-Sirasinda-Ilgili-Kisilere-SMS-ile-Dogrulama-Kodu-Gonderilmesi-Suretiyle-Kisisel-Verilerin-Islenmesi-Hakkinda-Kisisel-Verileri-Koruma-Kurulunun-10-06-2025-Tarihli-ve-2025-1072-sayili-Ilke-Karari (E.T.: 29.09.2025)
